ⓘ Kroni

Kroni i Çarshisë

Kroni i Çarshise ndodhej ne Trepçen mesjetare te asaj kohe, prane çarshise prej nga furnizoheshin me uje te pijes banoret e qytetit. Sipas tradites qyteti i Trepçes ishte aq i madh sa qe ndodhte qe brenda nje dite te vinin 50 nuse te cilat takoheshin tek kroni ku njifeshin mes vete dhe bisedonin derisa mbushnin shtambat me uje.

                                     

ⓘ Kroni

Kroni figur mitologjike, titan, i biri i Uranit dhe i Gjeas. Ai qeveriste gjithesine perpara se te mbreteronte Zeusi. Kroni kishte vellezer titanet dhe ai ishte i cili njerezimit ja mesoje bujqesine. Ishte at i shume femijeve, te cilet posa lindnin i perbinte. I vetmi femije qe shpetoje nga Kroni ishte Zoti. Zotin e shpetoj e ema, Rea, e cila e dergoj ne Krete, ndersa Kronit i japi nje gure te peshtjellur ne vend te foshnjes.

KRONI greq. Kronos, lat. Saturnus - i biri i Uranit, zotit te qiellit dhe i Gese, hyjneshes se tokes, trashegimtari i Uranit ne sundimin per boten.

Ishte me i vogli prej te dymbedhjete titaneve dhe prej te gjitheve me dinaku dhe me i pabesueshmi. I vetmi ai ia ka pranuar lutjen nenes se vet kur ajo e luti qe ti hakmerret Uranit per shkak se ky i ka hudhur ne thellesine e tokes djemt e saj njeqindduarsh Hekatonkeiret te cilet ishin, ne te vertete, jo vetem te shemtuar, por edhe zemerkqinje. Ne momentin e mosvigjilences Kroni ia privoi babait burrerine me draper prej çelikut dhe me kete edhe fuqine dhe u shpall sundues i çdo gjeje qe ekziston ne bote dhe qe do te duhej te ekzistoje. Vellazerit e vet i detyroi qe ti sherbejne si mbrojtes te fronit.

Kur Kroni e shtiu ne dore sundimin mbi boten u martua me motren e vet, Rene dhe me te ka pasur tre femije: vajzat Hestine, Demetren dhe Heren, djemt Hadin, Poseidonin dhe Zeusin. Pasi qe u frikesua se njeri prej tyre, sipas shembullit te tij, do ta rrezoje nga pushteti, vendosi qe ta marre preventiven radikale dhe masa syçeltesie: thjesht i gelltiti femijet e vet posa linden. Kuptohet se kjo Rese i shkaktonte dhembje, ndonese e dinte se femijet si qenie hyjnore edhe me tutje jetojne ne barkun e Kronit. Kur erdhi koha qe te linde femijen e fundit vendosi qe ta shpetoje: sipas keshilles se prinderve te vet shkoi ne ujdhesen Kreta dhe atje e lindi fshehurazi, ne shpellen e thelle, ne malin Diktos. Kronit ia sjell nje guri te gjate te mbeshtjelle ne mnela: ai nuk e shikoi por e hapi gojen dhe ashtu te mbeshtjelle, e gelltiti.

Zeusin pastaj ne Krete e pranuan nimfat Adrastea dhe Idaia. E kane ushqyer me qumesht te dhise hyjnore, Amaltese dhe me mjalte bletesh. Para shpelle e mbanin rojen demonet vigane kureutet, dhe kur Zeusi qante, me shpate u binin mburojave dhe keshtu krijonin aso zhurme, sa qe Kroni nuk e ndiente vajin e femijes. Keshtu Zeusi rritej dhe perparonte nen mbrojtjen e tyre. Dhe, kur u rrit, e beri ate nga e cila Kroni frikesohej me se shumti: u çua kunder tij, e detyroi qe ti ktheje vellazerit e gelltitur dhe filloi kunder tij luften e rende. Kroni ne fillim, ne te vertete, Zeusin me Hadin e Poseidonin i sulmoi ne majen e Olimpit, por Zeusi i çliroi Hekatonkeiret te cilet Kroni edhe me tutje i mbante ne burgun e nentokes dhe me ndihmen e tyre kaloi ne kundersulm. Ne anen e vet i perfitoi edhe kiklopet me nje sy, madje edhe disa prej titaneve ne krye me Oqeanin. Pas luftes se rende dhjetevjeçare Kro¬ni ra dhe Zeusi se bashku me titanet e mundur i hudhi ne Tartar.

Keshtu perfundoi sundimi i Kronit mbi boten per tu zevendesuar me sundimin e Zeusit, i cili ka zgjatur deri ne fund te miteve greke. Sipas legjendes romake Kroni kinse, para renies ne Tartar shpetoi, duke ikur ne Itali dhe atje jetoi me emrin Saturn. Sundimin e tij te mevonshem njerezit e kane idealizuar edhe e kane quajtur shekull i arte, kuptohet vetem ne kohen kur, sipas fjaileve te Henrit de Saint-Simonit Hanri de Sent-Simonit besonin se njerezimi e ka "shekullin e arte veç pas vetes, e jo para vetes".

Greket Kronin nuk e kane nderuar ne menyre te veçante. E quanin "grykes te femijeve" dhe nuk i ngritnin tempuj. Piktura te tij kemi shume pak. E dime vetem nga disa piktura ne vaza, nga nje reliev i kohes romake qe gjenden ne Muzeun Kapitolian, nga nje buste dhe nje torzo e nje trupore te kohes jo te percaktuar dhe gjendet ne Muzeun e Vatikanit. Saturni romak nuk eshte plotesiht identik me Kronin.

                                     

1. Emri

Sipas Hile Gjeçit emri Kroni i ka rrenjet nga gjuha shqipe dhe do te thote Mbret apo Kryekunoruem. Me tutje ai thote se per ndere te Kronit, shqiptaret ndertuan nje Keshtjelle ne maje te Gurit te Kuq i cili gjendej ne fushe te Finikut ku eshte gjetur edhe qyteti i Kronit. Sot ne ate vend gjendet fshati i quajtur Krongji, ne rrethine te Delvines. Permbi fshatin Krongji gjenden germadhat e lashta te kohes se Pellazgeve. Kroni sipas mitologjise ishte njeri nga 12 titanet.Bir i Uranit dhe Gjeas.Vella dhe bashkeshort i Rea-s.Zeusi, i biri e rrezon nga froni pas nje lufte te ashper.Ne fakt impakti mitologjik eshte ky: mitologjia re helene me Zeusin si kryeperendidel ngadhnjimtare mbi mitologjite paraardhese te pellgut mesdhetar sic kane qene ajo atlantidase,pellazge dhe se fundmi deri diku si nje ure lidhese,ajo kreto-mikenase.Por ceshtja shtrohet me qarte ne territorin ballkano-anatolik.Keshtu shqipja,si nje gjuhe e dokumentuar vone me shkrim,gjithsesi mbetet pasardhesja me e denje e pellazgjishtesbije te se ciles shpeshhere,kane quajtur dhe greqishten e jo vetem ilirishten e trakishtendhe shpjegon me ane te evolucionit te saj shumicen e emrave te ardhur nga bota mitologjike.Keshtu Urani Ouranosperendi qe simbolizonte qiellin, shpjegohet me shqipen Vrani Qiell i mvrenjturpor dhe me -vras-me vra.Ishte i pari qe vriste duke i groposur bijte ne gjirin e tokesvarri.NJe fjale tjeter se njejtes familje eshte pra kjo fjale:Varr, Uran=Varran

                                     
  • Kroni i Madhë është një fshat në komunën Shllak në rrethin e Shkodrës të Shqipërisë.
  • Kroni i vjetër është një monument i trashëgimisë kulturore në Rahovec, Kosovë. Ky monument është i kategorisë Arkitekturor LISTA E TRASHËGIMISË KULTURORE
  • Kroni te shtëpia e kulturës Kajnaku është një monument i trashëgimisë kulturore në Pejë, Kosovë. Ky monument është i kategorisë Arkitekturor i miratuar
  • Kroni i Lisit është një burim i ujit i cili ndodhet në pjesën perëndimore të Kosovës, rreth 80 km në perëndim të kryeqytetit Prishtina. Kroni i Lisit
  • Kroni i Shkollës është një park i cili ndodhet në pjesën perëndimore të Kosovës, rreth 70 km në perëndim të kryeqendrës së vendit Prishtina. Kroni i Shkollës
  • Kroni i Abërit është një monument i trashëgimisë kulturore në Pejë, Kosovë. Ky monument është i kategorisë Arkitekturor LISTA E TRASHËGIMISË KULTURORE
  • Kroni i Pangjalles është një monument i trashëgimisë kulturore në Gjakovë, Kosovë. Ky monument është i kategorisë Arkitekturor LISTA E TRASHËGIMISË
  • Kroni te Shadërvani është një monument i trashëgimisë kulturore në Pejë, Kosovë. Ky monument është i kategorisë Arkitekturor LISTA E TRASHËGIMISË
  • Kroni i priftit është një monument i trashëgimisë kulturore në Junik, Kosovë. Ky monument është i kategorisë Arkitekturor LISTA E TRASHËGIMISË KULTURORE
                                     

Kroni i Akllit

Kroni i Akllit ndodhet ne shpatijet e Majdanit. Eshte nje krua me uje te ftohte dhe sasi te bollshme. Banoret e fshatrava perreth dhe kurreshtaret e rastit kane verejtur se ne krua ka copa te akullit madje edhe ne korrik apo ne fund te gushtit.